تاریخچه شب یلدا

شب یلدا شب تولد خورشید

یلدا و مراسمی که در نخستین شب زمستان و بلندترین شب سال برپا می کنند، سابقه ای بسیار دراز دارد. رسم ویژه آریایی هاست که بخصوص پیروان آیین مهر، هزاران سال است در ایران زمین برپا می دارند. شب یلدا، شب زایش و تولد مهر است که به یادگار آن جشن گرفتـه مـی شود. ریشه این باور و اعتقاد برمی گردد به گاه شماری و اندیشه هایی که ایرانیان مهری دین از آن داشتند.

مردم عهود دور و گذشته که پایه زندگی شان بر کشاورزی و چوپانی قرار داشت و در طول سال، با سپری شدن فصول و تضادهای طبیعی خوی داشتند، بر اثر تجربه و گذشت زمان با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت و حرکت و قرار ستارگان آشنایی یافته و کارها و فعالیتهایشان را بر اثر آن تنظیم می کردند.

روشنی روز و تابش خورشید و اعتدال هوا در نظرشان مظاهر نیک و موافق ایزدی بود. تاریکی و شب و سرما را نیز از اعمال اهریمن می پنداشتند. ملاحظه می کردند که در بعضی ایام و فصول روزها بسیار بلند می شود. به همان نسبت بلندی، از روشنی و نور خورشید بیشتر استفاده می کردند و می نگریستند که شب ها کوتاه است. کم کم این اعتقاد برایشان پیدا شد که نور و روشنی و ظلمت و تاریکی مرتب در نبرد و کشمکش هستند، گاه خورشید و فروغ چیره شده و ساعات بیشتری در پرتو خود مردم را نیرومند نگاه می دارند و گاه مقهور تاریکی واقع شده و ساعات کمتری با فروغ و تابش فیض می رساند.



آگهی

در طول سال، دریافتند که کوتاه ترین روزها، آخرین روز پاییز، یعنی سی ام آذر و بلندترین شب ها، شب اول زمستان، یعنی نخستین شب دی ماه است. اما بلافاصله پس از این بلندترین شب سال، از آغاز دی، روزها به تدریج بلندتر و شب ها کوتاه تر می شود. خورشید هر روز بیشتر در آسمان می پاید و نور و گرمی نثار می سازد. به همین جهت آن شب را یلدا نامیدند، یعنی تولد، زایش خورشید شکست ناپذیر، و آن را آغاز سال قرار دادند.

اقوام قدیم آریایی، از هند و ایرانی و هند و اروپایی جشن تولد آفتاب را آغاز زمستان می گرفتند. بویژه ژرمنی ها عید تولد آفتاب را در آغاز زمستان گرفته و آن ماه را به خدای آفتاب نسبت می دادند و این بی تناسب نیست، چه واقعا آغـاز زمستـان مثل تولـد جدید خورشید است.

در شب یلدا، یا تولد خورشید، جهت رفع نحوست، آتش می افروختند، گرد هم جمع می شدند، خوان ویژه می گستردند. هر آنچه میوه تازه فصل که نگاهداری شده بود و میوه های خشک در سفره می نهادند. این سفره جنبه دینی داشت و مقدس بود. از ایزد خورشید و روشنایی برکت می طلبید تا در زمستان به خوشی سر کنند و میوه های تازه و خشک و چیزهای دیگر در سفره، تمثیلی از آن بود که بهار و تابستان پر برکت در پیش داشته باشند. همه شب را در پرتو چراغ و نور آتش می گذراندند تا اهریمن فرصت دژخویی و تباهی نیابد.

چنان که ملاحظه می شود، این مراسم پس از هزاران سال، تاکنون باقی و پابرجاست و در سراسر ایران زمین به نام شب چله برگزار می شود.

هنگامی که آیین مهر از ایران در جهان متمدن کهن منتشر شد، در رم و بسیاری از کشورهای اروپایی به همین روز بیست و یکم دسامبر را که برابر با اول دی ماه بود، به عنوان روز تولد مهر یا میترای شکست ناپذیر جشن می گرفتند. اما در سده چهارم میلادی بر اثر اشتباهاتی که در کبیسه شد، تولد مهر نجات بخش، با مسیحای منجی ـ در بیست و پنجم دسامبر افتاد و از آن پس تثبیت یافت. تا آن زمان تولد عیسـای مسیـح در ششم ژانویه جشن گرفته می شد. اما دین اغلب رومیان و اغلب کشورهای متمدن اروپا، آیین مهر و میترا بود. اما هنگامی که کم کم مسیحیت در رم جا باز کرد، متولیان کلیسا چون نتوانستند بر برانداختن جشن تولد میترا در بیست و پنجم دسامبر غلبه کنند، همان روز را زایش عیسای مسیح اعلام کردند که تا این زمان باقی مانده.

یلدا یک واژه سریانی است به معنی تولد. رومی ها خود واژه ناتالیس را به معنی تولد داشتند. مسیحیان سریانی واژه یلدا را با خود به ایران آوردند و از آن زمان تاکنون در ایران ماندگار شده است. البته فقط میترا و موقع زمانی آن نبود که در مسیحیت داخل شد. در واقع امروزه همه مسیحیان جهان، که شب تولد مسیح را جشن می گیرند و تا بامداد بلندترین شب سال را بیدار مانده و با خوردن و نوشیدن به شادی می پردازند، همان تولد میترا، مسیحای نجات بخش یا سوشیانت را جشن می گیرند و اغلب مراسم و مناسک و آدابشان مقتبس از آیین مهر است.

این مطلب خلاصه ای از یک مقاله تحقیقی به قلم آقای هاشم رازی می باشد.

Loading Facebook Comments ...

اولین نظر دهنده باشید