سخنرانی پروفسور کنعانی درباره اشعار حافظ به زبان فارسی در بنیاد پریا

پ پ پ

سخنرانی پروفسور کنعانی که تحت عنوان «نگاهی کوتاه به پاره ای از اندیشه های حافظ» همراه با نمایش تصویر و اسلاید در بعدازظهر روز ١٤ ماه مه درتالار پریا ایراد شد، شامل سه بخش بود.

در بخش نخست ابتدا نکاتی برای یادآوری دربارۀ زندگانی خصوصی و اجتماعی شاعر شیراز بیان شد، از جمله روابط او با برخی از فرمانروایان آن دوران مانند شیخ ابواسحاق، امیر مبارز، شاه شجاع و شاه منصور. یکی از تصاویر جالب و تاریخی که در این قسمت نمایش داده شد، تصویر سندی بود که روی آن دستخـط حافـظ (بـه مثابه کاتب) دیده می شد.

بخش دوم گفتار اختصاص داشت به درونمایه شعر حافظ کـه بـه گفتـۀ سخنـران چیـزی جز «عشـق» بـه معنـا و مفهـوم گستـرده آن نمی توانست باشد:
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که در این گنبد دواّر بماند



آگهی

از اینرو تمامی ابیاتی که شاعر در آنها واژۀ «عشق» را به کار برده بود نمایش داده شدند و معانی یکی دو تا از آنها مورد بررسی قرار گرفتند. به ویژه در رابطه با بیت:
عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ
قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت…

جمعی از حاضران در سخنرانی پروفسور کنعانی در بنیاد پریا  ـ یکشنبه 14 می 2017

جمعی از حاضران در سخنرانی پروفسور کنعانی در بنیاد پریا ـ یکشنبه 14 می 2017

بود که سخنران توضیحات مفیدی دربارۀ اصطلاح «چارده روایت» ارائه داد. در همین بخش از سخنرانی پروفسور کنعانی به چهار شخصیت اصلی دیوان حافظ، یعنی زاهد، صوفی، عارف و رند اشاره نموده و برخورد حافظ را با پندارها، گفتارها و کردارهای آنها تشریح نمود. وی همه ابیاتی را که حافظ در آنها این چهار شخصیت و منش آنها را به تصویر کشیده بود، نمایش داده و دربارۀ معانی یکی دو تا از آنها توضیحات بیشتری در اختیار شنوندگان گذاشت. در ادامه همین بخش وی از ابیاتی نیز یاد کرد که در آنها واژه های می، باده، و شراب و نیز میخانه و میکده آورده شده بودند و در ارتباط با بیت معروف:
ساقی به جام عدل بده باده تا گدا
غیرت نیاورد که جهان پربلا کند

توضیحات جالبی دربارۀ «جام عدل» و سابقۀ تاریخی «جام جمشیدی» و خطوط هفتگانه روی آن ارائه داد. در قسمت پایانی این بخش پروفسور کنعانی دربارۀ آشنائی عمیق حافظ با موسیقی و ساختار سازهای معمول در آن زمان سخن گفته و نشان داد که چگونه شاعر با به کاربردن نام های سازهائی چون دف و نی، بربط و عود، چنگ و چغانه مقاصد خاصی را بیان می کرده است.

از راست:  آراز نایب پاشایی (تمبک و دف) ، علیرضا فیروزی (ویلن)،   پیمان شکراللهی (سنتور)  و سمانه زعفرانی (تار)

از راست: آراز نایب پاشایی (تمبک و دف) ، علیرضا فیروزی (ویلن)،
پیمان شکراللهی (سنتور) و سمانه زعفرانی (تار)

در سومین قسمت گفتار که بخش اصلی سخنرانی را تشکیل می داد، پروفسور کنعانی با ارائه تصاویر و ابیاتی چند ابتدا به توضیح و تشریح دو مفهوم «ابهام» و «ایهام» پرداخت و نشان داد که چگونه حافظ از نقطه نظر چیرگی و مهارت در استفاده از این دو صنعت شعری گوی سبقت را از همگی شعرا و چکامه سُرایان پارسی زبان پیش از خود ربوده و هنوز نیز شاعری ظهور نکرده است که بتواند تالی شاعر شیراز باشد. او اشاره کرد که همین کاربرد نبوغ آمیز حافظ از ابهام و ایهام سبب گردید تا از دیرباز تاکنون شروح بسیاری بر دیوان او نگاشته شوند تا ـ به زعم نگارندگان اینگونه شرح ها ـ درک معانی اشعار حافظ آسانتر گردد. سخنران آنگاه با اشاره به اینکه حافظ معمائی است که تاکنون رازگشائی نشده و به نظر هم نمی رسد که روزی بتوان برای آن پاسخی پیدا نمود، ابیاتی را ذکر کرد که ابهام و ایهام در آنها به حد اعلی رسیده اند و توضیحات مبسوطی دربارۀ آنها ارائه داد، از جمله:

پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطاپوشش باد
دوش دیدم که ملایک در میخانه زدند
گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند
آدمی در عالم خاکی نمی‌آید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت و از نو آدمی
من نه آنم که زبونی کشم از چرخ فلک
چرخ برهم زنم ار غیر مرادم گردد
بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم

در بخش موسیقی این برنامه، گروه موسيقى غزل به اجراى قطعاتى در آواز بيات زند پرداخت كه بسيار دلنشين و تاثير گذار بود. اين گروه توانست فضاى معنوى دلنشينى را ايجاد كند. قطعات اين اجرا عبارت بودند از: مقدمه بيات زند از استاد على اكبر شهنازى، الا يا أيها الساقى اثر جلال ذوالفنون، چهار مضراب بيات زند به صورت بداهه نوازى بر روى مطلعى از ساخته هاى حسين عليزاده، تصنيف ما درس سحر از جلال ذوالفنون، و تصنيف الا يا أيها الساقى اثر پرويز مشكاتيان. در ميان قطعات فوق، هنرمندان اين گروه قطعاتى آوازى و ضربى به صورت بداهه نوازى اجرا نمودند.

Loading Facebook Comments ...

اولین نظر دهنده باشید